Siedliska leśne

W Pieninach lasy zajmują większe obszary przede wszystkim w terenach
trudno dostępnych lub nie nadających się w przeszłości do uprawy.
W pozostałych miejscach stanowią mozaikę z terenami otwartymi.
W większości noszą ślady działalności człowieka, jednak stopień przekształcenia
zbiorowisk leśnych jest różny i znaczna część lasów, zwłaszcza
w Pieninach Centralnych, zachowała charakter naturalny.
Największą powierzchnię w Pieninach zajmują żyzne lasy jodłowobukowe.
Występują na kamienistych stromych zboczach, grzbietach
oraz w głębokich dolinach. Rozwijają się na znacznych powierzchniach
i rozmaitym podłożu, głównie na piaskowcach i łupkach, czyli
utworach osłony skałkowej i fliszu. W drzewostanie dominuje buk
(buczyna karpacka) lub jodła (jedlina karpacka), a bujne runo leśne,
mające optimum swego rozwoju wczesną wiosną, tworzy barwne kobierce
jeszcze przed rozwojem liści.
W głębokich, cienistych wąwozach i żlebach, na wapiennym rumoszu
zwanym grechotem rozwija się jaworzyna górska – jedno z najrzadszych
zbiorowisk leśnych w Polsce, uznane w sieci Natura 2000 za
priorytetowe. Laski jaworowe z języcznikiem zwyczajnym i miesiącznicą
trwałą spotykamy głównie na północno-wschodnich skalistych
zboczach Trzech Koron, Facimiecha oraz grani Pieninek, gdzie tworzą
mozaikę z buczyną karpacką.
Do najcenniejszych zbiorowisk leśnych należą reliktowe laski sosnowe.
Są to najbardziej kserotermiczne zbiorowiska leśne Pienin. Mają bardzo
ograniczone występowanie, tworzą niewielkie grupy na szczytach skałek.
W runie występuje mieszanka gatunków leśnych przechodzących
z sąsiadujących lasów bukowo-jodłowych oraz gatunków z muraw naskalnych
i kserotermicznych. Reliktowe laski sosnowe są pozostałością po występujących tutaj w plejstocenie borach sosnowych, które w holocenie
– wraz z ociepleniem klimatu – zostały wyparte początkowo
przez świerka, potem przez ciepłolubne gatunki drzew liściastych: lipę,
wiąza, jawora, a następnie jodłę i buka. Sosna została zepchnięta na
skrajne siedliska, gdzie na półkach skalnych tworzy niewielkie skupienia.
Niskie i powykręcane stare sosny na szczytach skałek stały się symbolem
Pienin, a niektóre z nich, liczące ponad 500 lat, są najstarszymi
znanymi sosnami w Polsce.
W eksponowanych miejscach na południowych zboczach, na skalistym
podłożu i płytkiej glebie, najczęściej u podnóża skałek, rozwijają się
ciepłolubne lasy bukowe i jodłowe. Od buczyny karpackiej różnią się
przede wszystkim brakiem wielu gatunków mezofilnych, natomiast
obficie rosną tutaj gatunki światło-, ciepło- i wapieniolubne. Ciepłolubna
buczyna storczykowa w Pieninach występuje w dwóch podzespołach.
W podzespole typowym charakteryzuje się wielogatunkowym
drzewostanem z dużym udziałem buka oraz domieszką lipy szerokolistnej,
grabu, wiązu górskiego i jawora. W runie występuje wiechlina
styryjska, a także rzadkie gatunki storczyków: obuwik pospolity, buławnik
wielkokwiatowy i mieczolistny czy kruszczyk drobnolistny. Podzespół
jodłowy (ciepłolubna jedlina) zajmuje skaliste grzbiety i grzędy
skalne, podszycie jest ubogie, a w runie panuje turzyca biała. Obecność
wiechliny styryjskiej i turzycy białej powoduje, że pienińskie ciepłolubne
lasy jodłowe i bukowe wykazują wyraźną odrębność od innych tego
typu ekosystemów leśnych w Polsce.
W dolinach potoków niewielkie powierzchnie zajmują lasy łęgowe.
Najlepiej zachowane płaty z pióropusznikiem strusim spotkać można
obecnie w przełomie Dunajca. W przeszłości duże kompleksy dobrze
wykształconych i zachowanych lasów łęgowych występowały
między Czorsztynem a Niedzicą, w miejscu obecnie zalanym przez
wody zbiornika zaporowego.