Pieniny jako Specjalny Obszar
Ochrony Siedlisk – SOOS
Obszar Pienin, mimo niewielkiej powierzchni, charakteryzuje się
ogromną różnorodnością biologiczną. Dotychczas stwierdzono tu
występowanie około 20 typów siedlisk przyrodniczych i ponad 30
gatunków roślin i zwierząt z Dyrektywy Siedliskowej (Dyrektywa Rady
92/43/EWG z 21 maja 1992 roku w sprawie ochrony siedlisk naturalnych
oraz dzikiej fauny i flory: Załącznik I – siedliska przyrodnicze,
Załącznik II – gatunki roślin i zwierząt). Siedliska przyrodnicze zajmują
łącznie ponad 85% powierzchni obszaru.
Siedliska przyrodnicze z Załącznika I
Dyrektywy Siedliskowej, występujące
na obszarze Pienin
Siedliska nieleśne
3220 Pionierska roślinność na kamieńcach górskich potoków
3240 Zarośla wierzby siwej na kamieńcach i żwirowiskach górskich potoków
(Salici-Myricarietum część – z przewagą wierzby)
6170 Nawapienne murawy wysokogórskie (Seslerion tatrae)
6210 Murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea)*
6230 Górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (Nardion – płaty bogate
florystycznie*)
6430 Ziołorośla górskie (Adenostylon alliariae) i ziołorośla nadrzeczne
(Convolvuletalia sepium)
6510 Niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion
elatioris)
6520 Górskie łąki konietlicowe użytkowane ekstensywnie (Polygono-Trisetion)
7220 Źródliska wapienne ze zbiorowiskami Cratoneurion commutati*
7230 Górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk
i mechowisk
8160 Podgórskie i wyżynne rumowiska wapienne ze zbiorowiskami ze
Stipion calamagrostis*
8210 Wapienne ściany skalne ze zbiorowiskami Potentilletalia caulescentis
8310 Jaskinie nieudostępnione do zwiedzania
* gwiazdką oznaczono priorytetowe typy siedlisk
Siedliska leśne
9110 Kwaśne buczyny (Luzulo-Fagenion)
9130 Żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagenion, Galio odorati-Fagenion)
9150 Ciepłolubne buczyny storczykowe (Cephalanthero-Fagenion)
9170 Grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum,
Tilio-Carpinetum)
9180 Jaworzyny i lasy klonowo-lipowe na stokach i zboczach (Tilio platyphylls-
Acerion pseudoplatani) *
91E0 Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albofragilis,
Populetum albae, Alnetion glutinoso-incanae), olsy źródliskowe*
91Q0 Górskie reliktowe laski sosnowe (Erico-Pinion) *
9410 Górskie bory świerkowe (Piceion abietis część – zbiorowiska górskie)
* gwiazdką oznaczono priorytetowe typy siedlisk
Siedliska nieleśne
Szerokość geograficzna i wysokość nad poziomem morza na jakiej
leżą Pieniny zadecydowała o tym, że atrakcje turystyczne w pieninach bez gospodarki człowieka ich
obszar pokryty byłby lasem. Bezleśne pozostałyby tylko niewielkie
fragmenty terenu – charakterystyczne dla pienińskiego krajobrazu
skały, piargi i żwirowiska. Pozbawiony półnaturalnych ekosystemów
łąk i pastwisk krajobraz, byłby z pewnością bardziej monotonny od
dzisiejszego i gdyby nie działalność człowieka podlegałby powolnym,
naturalnym zmianom.Pienińskie łąki to kwietne zbiorowiska z dużym udziałem gatunków
ciepłolubnych. Dominują tutaj rośliny motylkowate: koniczyna pogięta
i pagórkowa, lucerna sierpowata, groszek łąkowy i leśny oraz
niskie trawy: konietlica łąkowa, mietlica pospolita, tomka wonna.
Charakterystyczną cechą łąk jest liczne występowanie roślin storczykowatych
(kukułka bzowa, storczyca kulista, podkolan biały, storczyk
męski i inne) oraz rzadkich grzybów kapeluszowych (np. wilgotnice).
Do najcenniejszych należy niezwykle barwna ciepłolubna łąka pienińska.
Łąki są ekosystemami pólnaturatnymi, ponieważ swoje powstanie
i utrzymanie zawdzięczają człowiekowi, a tworzą je gatunki
rodzime. W miejscach wilgotnych, przy wysiękach wód bogatych
w węglan wapnia powstają młaki eutroficzne, obfitujące w rzadkie
i zagrożone gatunki roślin (turzyca Davalla, kruszczyk błotny, tłustosz
pospolity oraz reliktowy gatunek mchu – błyszcze włoskowate). Zagrożeniem
dla nich jest osuszanie terenu oraz zarastanie krzewami
i drzewami.
Zbiorowiska murawowe związane są ze skałami i tworzącymi się
u ich podnóża piargami. Najcenniejszym zbiorowiskiem naskalnym
Pienin jest endemiczna górska murawa naskalna z chryzantemą
Zawadzkiego i seslerią skalną. Najbogatsze płaty skupiają się na ścianach
skalnych w szczytowych partiach Trzech Koron. To tutaj gatunki
alpejskie: traganek jasny, naradka mlecznobiała, łyszczec rozesłany,
jaskier skalny, mają poza Tatrami swoje jedyne stanowiska w Polsce.
Zbiorowisko to ma całkowicie naturalny charakter i w całości podlega
ochronie ścisłej.Osypiska u podnóża skał zajmuje barwna murawa kserotermiczna,
natomiast strome ściany i półki skalne w zachodniej części Pienin porastają
ciepłolubne murawy naskalne. Z murawami tymi związanych
jest szereg rzadkich oraz zagrożonych gatunków roślin i zwierząt,
między innymi storczyk – dwulistnik muszy oraz endemiczny podgatunek
motyla – niepylak apollo. Inicjalnym zbiorowiskiem napiargowym
jest zespół zachyłki Roberta, który w Pieninach wykształcony
jest w swojej najbardziej typowej formie.
Nad Dunajcem wytworzyły się efemeryczne zbiorowiska kamieńców
nadrzecznych, które w przeszłości były siedliskiem dla ciekawej, bardzo
dynamicznej pionierskiej roślinności, z gatunkami wędrującymi
z Tatr. Obecnie, w związku ze zmianami reżimu wodnego rzeki po
wybudowaniu zapory w Niedzicy, siedlisko to należy do najbardziej
zagrożonych w Pieninach.