Tworzenie sieci Natura 2000 jest od 1992 roku podstawowym zadaniem
w dziedzinie ochrony przyrody dla wszystkich krajów Unii Europejskiej.
W skład sieci wchodzą specjalne obszary ochrony siedlisk (tzw. obszary siedliskowe)
oraz specjalne obszary ochrony ptaków (tzw. obszary ptasie). Dla
zachowania spójności sieci ważne jest także utrzymywanie korytarzy ekologicznych
łączących te obszary. Obszary Natura 2000 stanowią nową formę
ochrony przyrody w polskim prawodawstwie – dopełniają dotychczasowy
krajowy system obszarów chronionych i częściowo się z nim nakładają.
Na terenie kraju wyznaczanie i ochrona obszarów sieci Natura 2000 nadzorowane
są przez Ministerstwo Środowiska. Nad właściwym wyznaczeniem
tych obszarów i skutecznością ich ochrony czuwa Komisja Europejska. Państwa
członkowskie UE mają jednak dużą dowolność w organizacji systemu
zarządzania obszarami i wyborze sposobów ich ochrony. Najważniejszy
jest efekt działań ochronnych, czyli zachowanie siedlisk i gatunków, które
są przedmiotem ochrony w obszarach Natura 2000. Każda inwestycja, która
może w istotny sposób wpłynąć na to, co chcemy w obszarze chronić, powinna
zostać poddana procedurze oceny oddziaływania na środowisko. Nie
ma przeszkód dla realizacji działań i inwestycji w obszarach Natura 2000
lub poza nimi, jeśli nie mają znaczącego wpływu na podlegające ochronie
siedliska przyrodnicze a także siedliska gatunków roślin i zwierząt oraz ich
populacje.
Ochrona siedlisk gatunków oznacza, że oprócz ochrony populacji danego
gatunku przed bezpośrednim niszczeniem, chronimy tereny przez nie zamieszkiwane.
Chcąc chronić np. nietoperze, nie wystarczy zabronić ich zabijania.
Należy również zachować odpowiednie warunki w ich zimowiskach
(jaskiniach, podziemnych schronach), letnich schronieniach (np. na strychach
budynków, zwłaszcza starych kościołów), żerowiskach, a także utrzymywać
liniowe elementy krajobrazu łączące letnie schronienia z żerowiskami. Z kolei,
dla zachowania łąkowych gatunków roślin, niezbędne jest utrzymanie
ich półnaturalnych siedlisk poprzez użytkowanie kośne lub pasterskie.
Rozmawiajmy!
Obszary Natura 2000 nie są typowymi obszarami chronionymi, takimi jak
np. parki narodowe i rezerwaty przyrody, które obejmują najcenniejsze, najbardziej
naturalne fragmenty naszej przyrody i powinny podlegać głównie
ochronie ścisłej. W sieci Natura 2000 znalazły się tereny o charakterze półnaturalnym
lub wręcz zurbanizowane. Zakłada się, że na większości obszarów
sieci będzie się godzić ochronę siedlisk i gatunków z gospodarowaniem
człowieka, zgodnie z zasadami rozwoju zrównoważonego.
Wyznaczenie obszarów Natura 2000 i określanie celów ich ochrony opiera
się wyłącznie na przesłankach przyrodniczych. Jednak sam sposób realizacji
tej ochrony powinien być dostosowany do lokalnej specyfiki społecznej, gospodarczej
i kulturowej. Bowiem skuteczność ochrony siedlisk i gatunków na
wyznaczonych obszarach sieci zależy od akceptacji i zaangażowania gospodarzy
tych terenów. Jednym z kluczowych działań jest włączenie lokalnych
władz, mieszkańców i inwestorów w proces planowania zadań ochronnych
dla obszarów Natura 2000. Ustalenia w tym zakresie powinny być poprzedzone
dyskusjami o potrzebach w zakresie ochrony, o planowanych inwestycjach,
o kierunkach rozwoju zainteresowanych gmin, słowem o przyszłości obszaru.
Ale uwaga, włączenie w sieć Natura 2000 parków narodowych i rezerwatów
przyrody nie oznacza osłabienia dotychczasowego reżimu ich ochrony czy
zmian w sposobie zarządzania i planowania ich ochrony, lecz raczej stanowi
dodatkową gwarancję zachowania ich walorów przyrodniczych.
Strony internetowe:
http://natura2000.mos.gov.pl/natura2000
http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000